You are here:

Óráid an Aire Denis Naughten ag Comhdháil an ICTU - "Aistriú Cóir" i dtaca le hAthrú Aeráide a Chinntiú & na hImpleachtaí don Earnáil Fuinnimh

​Go raibh míle maith agaibh, a Sheila (Nunan) agus a Patricia (King).

Tá an-áthas orm bheith anseo inniu. [Bhí muid in ann Páirc an Chrócaigh a fheiceáil agus na grianghraif á dtógáil lasmuigh. Déarfainn nach mbeidh mé i bPáirc an Chrócaigh am ar bith eile an samhradh seo]

Is minic a bhíonn daoine in Éirinn diúltach maidir le clár oibre an athraithe aeráide.  Níor chóir dúinn a bheith diúltach. Is ceannairí domhanda muid i roinnt réimsí. Luaigh Sheila réimhse amháin maidir le himeacht na mbratach glas a reáchtáiltear i gcomhar le Cumann Múinteoirí Éireann agus le ceardchumainn múinteoirí agus le pobail ar fud na tíre, chomh maith le An Taisce. Is ceannairí domhanda muid i dtaca leis seo. Tá níos mó páistí páirteach i gclár na Scoileanna Glasa sa tír seo ná tír ar bith eile ar domhan agus níl aon amhras ach gur muid an ceannaire domhanda i dtaca leis seo agus go leor tíortha ag breathnú ar an gcaoi a dtéimid i ngleic leis.  Tá laigí ann gan amhras agus ní mó ná sásta a bheidh Oisín Coughlan, atá sa líne thosaigh anseo, liom, agus cén fáth go mbeadh, ach uaireanta bíonn sé de nós againn díriú ar na gnéithe diúltacha seachas ar na gnéithe dearfacha agus tá gá freisin leis na rudaí atá á ndéanamh i gceart againn a chur chun cinn.

Pléann téama chomhdháil an lae inniu, a bhaineann le haistriú cóir i dtreo an dícharbónaithe, an gá atá le bainistíocht chúramach a dhéanamh ar an athrú chuig sochaí ísealcharbóin sna blianta atá amach romhainn.

Ceapaim gurb é seo an chomhdháil chomhshaoil is tábhachtaí ar fhreastail mé uirthi mar Aire mar creidim go raibh lucht oibre ar lár ón díospóireacht maidir le gníomhú ar son na haeráide go dtí seo. Ceapaim féin go raibh easnamh ann go dtí seo toisc nach raibh fostaithe páirteach sa díospóireacht. Táim sásta go bhfuil an chomhdháil seo á reáchtáil chun dul i ngleic leis sin agus tá súil agam leanúint orm ag obair libh sna blianta atá amach romhainn.

Braitheann Éire ar bhreoslaí iontaise ardastaíochtaí agus iompórtáilte chun breis is 88% dár riachtanais fuinnimh a sholáthar. Cosnaíonn sé seo leathmhilliún euro gach uair an chloig. Níl an sé d'acmhainn againn na costais sin a íoc in airgead tirim, agus costas is ea é nach féidir leis an domhan íoc as.

Is cruinn an achoimre a dhéanann an focal 'domhanda' sa téarma 'téamh domhanda' ar an eolaíocht dhoshéanta atá mar bhonn ag an ngar-bhaol sin. D'fhéadfadh sé eagla agus lagmhisneach a chur ar dhaoine freisin, mar sin, cén chaoi a bhfuil tír amháin, go háirithe tír bheag, in ann difríocht a dhéanamh?  Cén chaoi a bhféadfadh duine ar bith againn cúnamh a thabhairt?

Tá sé de dhualgas ar an bpolaitíocht an bhearna idir dúshlán domhanda agus freagracht náisiúnta, agus idir oibleagáid na hÉireann agus freagracht gach saoránaigh a dhruidim.

Tá fuinneamh agus gníomh aeráide fite fuaite ina chéile. Níos lú fuinnimh a úsáid agus é a úsáid ar bhealach níos éifeachtúla is ea an chaoi is cost-éifeachtúla agus is inrochtana dúinn ar fad chun dul i ngleic le hathrú aeráide. Más féidir an t-airgead a chaitheann Éire ar iompórtálacha fuinnimh a chaitheamh ar éifeachtúlacht fuinnimh agus ar sheirbhísí níos cliste fuinnimh, cuirfear poist áitiúla agus deiseanna do chuideachtaí Éireannacha ar fáil in áit breoslaí iontaise iompórtáilte.

Tá imní ar dhaoine anseo inniu a bhfuil ionadaíocht á déanamh acu do bhaill foirne, baill foirne a mbraitheann a bpoist ar na breoslaí iontaise tábhachtacha seo, ach más airgead ag fágáil na tíre é 88% den fhuinneamh, is féidir linn níos mó post a chruthú anseo in Éirinn ach foinsí dúchasacha fuinnimh a fhorbairt.

I Márta, mar a dúirt Patricia, d'fhoilsigh mé dréacht den chéad Phlean Náisiúnta Maolúcháin de chuid na hÉireann le haghaidh chomhairliúchán poiblí. Agus an dréacht seo á fhoilsiú agam, luaigh mé gurb é an t-athrú aeráide dúshlán domhanda ár nglúine agus go gcaithfimid aghaidh a thabhairt ar an dúshlán seo chun an t-athrú geilleagrach agus sochaíoch chuig todhchaí ísealcharbóin agus athléimneach ó thaobh aeráide de a bhaint amach.

Cuirtear in iúl go soiléir sa phlean an méid gníomhaíochta atá ar siúl ar fud an rialtais le bearta a chur i bhfeidhm agus le hullmhú do chur chuige níos radacaí chun astaíochtaí a laghdú sna blianta atá amach romhainn.

Tá sprioc fhadtéarmach dhícharbónaithe ag an rialtas cheana féin don bhliain 2050 agus tá sé tiomanta don sprioc seo a bhaint amach. Ní bheidh sé seo éasca ach ní aontaíonn na daoine atá den tuairim gur chóir dúinn gníomh radacach a dhéanamh láithreach, is cuma cé na hiarmhairtí, le castacht na hoibre atá amach romhainn.

Beidh an dúshlán ollmhór a bhaineann leis na cuspóirí seo a bhaint amach deacair, glacfaidh sé am agus teastóidh rannpháirtíocht agus ceannaireacht chomhoibríoch ar fud na sochaí chuige.

Cé go n-insíonn an eolaíocht dúinn nach féidir linn fanacht go deo chun gníomh a dhéanamh, ní mór dúinn a chinntiú go mbaineann ár ngníomhaíochtaí leas iomlán as poitéinseal fostaíochta an gheilleagair ísealcharbóin, go gcuireann na gníomhaíochtaí sin srian leis an tionchar ar fhostaíocht reatha agus nach ndéanann siad dochar do na daoine is leochailí sa tsochaí.

Tuigim é seo agus an tionchar atá aige ar oibrithe agus ar a dteaghlaigh agus ar an bpobal, go háirithe muintir an Bhaile Bhig, Contae Thiobraid Árann. Teastaíonn rannpháirtíocht agus samhlaíocht uainn chun teacht ar thorthaí nua agus difriúla, i gcás an fhógra maidir leis an mBaile Beag go háirithe, ach i gcás bailte eile freisin.  Ní mór dúinn na tionscail leochaileacha agus a bpobail a aithint. Caithfimid iniúchadh a dhéanamh ar fhostaíocht ghlan a chruthú do na pobail seo, d'fhostaithe atá ann cheana féin agus d'fhostaithe nua amach anseo. Ní mór dúinn ar fad bheith ionraic faoin bhfostóir, faoin bhfoireann agus faoin rialtas amach anseo. Caithfimid ar fad a bheith toilteanach ár ndearcthaí traidisiúnta a cheistiú.

Roimh an olltoghchán deireanach, ghlac mé cur chuige dá leithéid i leith na móinstáisiún cumhachta i lár tíre.  D'fhéadfainn neamhaird a dhéanamh den cheist ach ina ionad sin, bhí mé ionraic agus luaigh mé go gcaithfimid dul i ngleic leis an gceist seo láithreach chun bunábhair eile agus deiseanna fadtéarmacha fostaíochta a aimsiú, ach toisc go ndearna mé é sin, thosaigh an feachtas monabhair chun an bonn a bhaint díom agus dá raibh á rá agam.  Ceapaim go gcaithfimid bheith ionraic agus oscailte le daoine. Áiteoidh daoine áirithe gur chóir dúinn na móinstáisiúin chumachta a dhúnadh agus go bhfaigheadh na 1,400 teaghlach poist mar leictreoirí agus mar phluiméirí agus obair iarfheistithe á déanamh acu i mBaile Átha Cliath. Tá deiseanna fostaíochta iarfheistiithe ann agus tiocfaidh mé ar ais chuige sin ar ball beag, ach ní do dhaoine atá ag tiomáint tarracóirí i gContae Uíbh Fhailí inniu a bheidh sé.  Ní mór dúinn, mar sin, teacht ar fhostaíocht ghlan eile don mheascán scileanna atá ann a chothaíonn teaghlaigh agus na pobail a bhraitheann ar na poist sin.

Chomh maith le leas a bhaint as an bhfuinneamh ón ngaoth agus ón ngrian, caithfimid smaoineamh ar an talamh freisin a thugann an deis dúinn ár ngnólacht féin a fhorbairt; bithmhais.  Ach bithmhais a ghiniúint gar do na stáisiúin atá ann cheana, sásófar na critéir sin. Tá Bord na Móna, Coillte, Teagasc agus cuideachtaí eile ag obair air sin faoi láthair. Tugann an talamh atá againn deis dúinn foinse dhúchasach bhithmhaise a bheith againn.

Chun an tionscal intíre bithmhaise atá ag teacht chun cinn in Éirinn a fhorbairt, cuirfidh mé meamram faoi bhráid na comh-aireachta go luath le Bithfhuinneamh Éireann a bhunú. Cuirfidh an t-aonán nua seo éifeachtúlachtaí scála chun cinn ach bithmhais a chur ar fáil don mhargadh ar fad agus a fháil ó na foinsí ar fad.

Cuirfidh mé moltaí faoi bhráid an rialtais sna seachtainí atá amach romhainn a bhaineann le dreasacht nua um theas in-athnuaite mar bheart inmharthana d'Éirinn chun fás san earnáil intíre bhithmhaise a spreagadh, a thabharfaidh margaí nua isteach.  Ní hé tionscal a fhorbairt a choinneoidh leibhéil reatha fostaíochta i lár tíre agus in áiteanna eile ar fud na tíre an t-aon chuspóir amháin atá leis seo, cuirfear deiseanna nua ar fáil d'fheirmeoirí freisin. Ceapaim freisin go bhfuil deiseanna suntasacha ann i dtaca le táirgeadh bithgháis, ach is féidir leis an obair a dhéanaimid le Líonraí Gáis Éireann cabhrú linn infheistíocht dhíreach eachtrach a thabhairt isteach i soláthairtí glasa gáis, rud nár forbraíodh go hiomlán áit ar bith eile ar domhan.

Ba chóir go mbeadh teach ag gach duine, teach a bhfuil siad in ann a théamh agus a shoilsiú.  Ní féidir le roinnt daoine teach a bheith acu, áfach, agus bíonn go leor acu ag streachailt leis an saol. I measc na ndaoine sin atá ag streachailt, tá an iomarca díobh ina gcónaí i dtithe atá ina slogaidí do thearc-rochtain fuinnimh.

Is príomhthosaíocht dom deireadh a chur leis an éagothroime seo. Is ceist chomhshaoil í tearc-rochtain fuinnimh. Is ceist eacnamaíochta í a mhilleann saolta agus is í éifeachtúlacht fuinnimh an bealach is tábhachtaí chun dul i ngleic léi.  Fuair mé maoiniú breise d'uasghráduithe éifeachtúlachta fuinnimh i gcáinaisnéis na bliana seo mar gheall air sin.

Is ionann an infheistíocht iomlán i dtionscadail éifeachtúlachta fuinnimh agus beagnach €67 milliún, a thacaíonn le thart ar 1000 post in earnáil na tógála ar fud na tíre. Ní rud é an t-insliú a leigheasann an uile fhadhb maidir le bochtanas ach cinntíonn sé gur féidir linn bheith inár gcónaí i dteach atá níos teo agus níos compordaí agus nach gcosnaíonn an oiread sin airgid le téamh.  Ní hiad na bochtáin an t-aon ghrúpa leochaileach atá ann, táimid ag smaoineamh ar shraith pacáistí chun cabhrú le daoine bochta atá ag obair agus leis an meánaicme chun infheistíocht a dhéanamh i mbearta éifeachtúlachta cost-éifeachtúla a chruthóidh níos mó post.

Tá sprioc ag Éirinn gur ó fhoinsí in-athnuaite a chomhlíonfaidh sí 40% dá héileamh ar leictreachas faoin mbliain 2020. Léiríonn sonraí sealadacha do 2016 gur soláthraíodh níos mó ná 26% den éileamh ar leictreachas ó fhoinsí in-athnuaite agus go bhfuilimid in áit mhaith chun ár sprioc 40% a bhaint amach faoi 2020; bainfidh gaoth an chuid is mó den sprioc sin amach. Faoin mbliain 2020, tá súil againn go dtiocfaidh suas le 75% den lódáil ar ár ngreille ón ngaoth ag aon am amháin. Tugtar an fhadhb Éireannach air go hidirnáisiúnta mar nach raibh áit ar bith eile ar domhan in ann an méid sin gaoithe a chur ar líonra neamhspleách leictreachais, gan laghdú teacht ar leictreachas. Is dúshlán ollmhór é sin dúinn i dtaca leis an infheistíocht dhíreach eachtrach atá againn anseo, chomh maith leis na cuideachtaí dúchasacha a bhraitheann ar fhoinse iontaofa leictreachais, ach tá sé i gceist againn dul i ngleic leis. Tá sé i gceist againn a bheith inár gceannaire domhanda maidir leis sin agus cinnteoimid go dtiocfaidh níos mó 40%, ar an meán, dár riachtanais leictreachais ó fhoinsí in-athnuaite sa bhliain.

Go dtí seo, bhí an infheistíocht i bhfuinneamh in-athnuaite dírithe ar ghaoth ón bhfarraige den chuid is mó. Ina thaobh seo, tá obair ar threoirlínte cuí i dtaca le fuinneamh gaoithe á dtabhairt chun críche. Beidh mé féin agus mo chomhghleacaí Simon Coveney ag cur meamraim rialtais faoi bhráid na comh-aireachta go luath. Beidh fíor-rannpháirtíocht sa phobal agus díbhinn fhadtéarmach eacnamaíoch ina gcodanna lárnacha de threoirlínte an fhuinnimh ghaoithe. Tá sé tábhachtach go maireann an díbhinn eacnamaíoch níos faide ná tréimhse saoil na dtionscadal fuinnimh seo. Céard atá i gceist agam leis sin? Mar shampla, táimid ag breathnú ar thionscdal ar an taobh ó thuaidh de Loch Rí faoi láthair, ionad Chluain Creamha, a bhfuil 18,000 heicteár de lagphortach ann. Táimid ag smaoineamh ar an lagphortach a thuile arís mar nach bhfuil sé ag teastáil a thuilleadh chun móin a ghiniúint. Tá sé ar intinn againn é a dhéanamh ina phríomhchonláiste turasóireachta do na pobail áitiúla agus ina áit saoire do dhaoine as áiteanna eile in Éirinn mar nach raibh tóir ag turasóirí ar an áit go traidisiúnta san am a chuaigh thart. Ba mhaith linn daoine nach as Éirinn dóibh a mhealladh chuig an réigiún sin freisin.  Tá deiseanna ann, mar sin, agus caithfimid leas a bhaint astu. Tá Bord na Móna ag obair go dlúth le Comhairle Contae Uíbh Fhailí maidir le roinnt oibre do lagphortaigh.

Ní chuirfidh aon imeacht nó aon teicneolaíocht amháin an t-athrú chuig geilleagar ísealcharbóin i bhfeidhm, próiseas a bheidh ann. Cé go mbeidh ról ag gaoth ón bhfarraige fós, is féidir ról ríthábhachtach bheith ag teicneolaíochtaí, cosúil le bithmhais, fuinneamh gréine agus fuinneamh in-athnuaite amach ón gcósta, chun cabhrú linn dul i dtreo geilleagar ísealcharbóin faoin mbliain 2050.  Tá clár an fhuinnimh aigéin á chur chun cinn ag an rialtas mar go mbeidh deiseanna ollmhóra ann má dhéanaimid i gceart é. Táimid ar cheann de na ceannairí domhanda sa réimse seo chomh maith. Tá láithreán tástála lánscála againn amach ó chósta Mhaigh Eo anois, tá láithreán tástála ceathrú scála againn i gCuan na Gaillimhe agus tá saoráidí tástála mórscála againn amach ó chósta Chorcaí.

Is é an phríomhréasúnaíocht leis an gclár seo a chur chun cinn ná fostaíocht agus gníomhaíochtaí tionsclaíochta a ghineann rachmas a fhorbairt agus a uasmhéadú a d'fhéadfadh bheith bainteach le fuinneamh aigéin de réir mar a fhorbraíonn sé ina earnáil tráchtála inmharthana.  Mhaoinigh mo Roinn 17 bhfréamhshamhail anuraidh a tástáladh i gCorcaigh, i nGaillimh agus i Maigh Eo. Maoineoimid 16 fhréamhshamhail eile i mbliana. Bhí torthaí dearfacha ar chuid díobh agus le cúnamh Dé, forbróidh siad ar mhórscála. Fuaireamar tiomantas ón gciste infheistíochta straitéisí d'Éirinn go dtabharfaidh siadsan gach cabhair má thagann infheisteoir anseo atá ag iarraidh na saoráidí seo amach ón gcósta a fhorbairt.

Tá deiseanna ollmhóra ann maidir leis an ngeilleagar ciorclach. Agus mé i m'Aire Comhshaoil sa Chomhairle Eorpach, táim i mbun idirbheartaíochtaí maidir leis an ngeilleagar ciorclach faoi láthair.  Feabhsóidh deiseanna i dtaca le 'laghdaigh, athúsáid, athchúrsáil, deisigh, athnuaigh', éifeachtúlacht acmhainne, laghdóidh siad ionchur fuinnimh agus is cuid iad ar fad den tionscal dlúthfhostaíochta.

I Márta, d'fhógair mé an tIdirphlé Náisiúnta um Ghníomhú ar son na hAeráide. Chomh maith le feasacht ar an ngá atá le gníomhú ar son na haeráide a chruthú, is próiseas uilechuimsitheach rannpháirtíochta agus comhthola ar fud na sochaí é an tIdirphlé, dar liom, a chabhróidh leis an athrú i dtreo todhchaí ísealcharbóin agus todhchaí atá athléimneach ó thaobh aeráide de a chumasú. Ba mhaith liom deimhin a dhéanamh de go bhfuil rochtain ag gach duine ar ár bpleananna oiriúnaithe agus maolaithe, agus go mbeidh daoine aonair agus pobail ina rannpháirtithe gníomhacha san aistriú agus go mbeidh siad in ann dul i gcion ar an smaointeoireacht atá taobh thiar de na roghanna beartais a roghnaímid anois agus amach anseo.

Beidh struchtúr áitiúil agus réigiúnach ag an Idirphlé ach tá sé i gceist agam freisin go mbeidh príomhról ag an ICTU agus ag eagraíochtaí náisiúnta eile sa phróiseas seo. Tá sé tábhachtach go dtéimid i dteagmháil le chéile, go smaoinímid ar na roghanna atá againn agus nach ndéanaimid aithris ar thíortha eile mar go bhfuil dúshláin uathúla againn anseo in Éirinn. Smaoinímis ar ár réitigh uathúla féin!  Má dhéanaimid ár ndícheall agus má spreagtar sinn is féidir linn a bheith an-nuálach sa tír seo.  Tugaim bhur ndúshlán siúl in éineacht liom agus muid ag dul ar aghaidh ar an mbóthar seo, siúl linn ar fad agus smaoineamh ar na réitigh nuálacha seo. Oibreoidh cuid acu agus b'fhéidir nach n-oibreoidh réitigh eile ach seans go spreagfaidh siad réiteach éigin eile. Mar a dúirt Patricia níos luaithe, áfach, ní mór dúinn breathnú ar na fostaithe agus ar an tionchar a bhíonn aige seo orthu sa lá atá inniu ann agus ar an gcaoi a gcuirfimid athoiliúint orthu do phoist sa todchaí. Cen chaoi ar féidir linn a chinntiú go mbeidh a oiread post ann agus is féidir sna pobail áitiúla sin agus cén chaoi ar féidir linn na tionscail nuálacha a chruthú sa todhchaí lena mbainfidh fostaíocht fhadtéarmach agus ghlan.

An geilleagar, ár n-aeráid, na líonraí a nascann muid le chéile, a thacaíonn lenár bpoist, a fheabhsaíonn cáilíocht na beatha agus a chuireann béim ar inmharthanacht ár bpobal.  Ba thosaíochtaí de chuid an rialtais iad seo ón tús. Tá siad ceangailte lena chéile; ní freagrachtaí neamhspleácha iad. Tá siad mar chuid de chlár níos leithne ar fud an rialtais chun acmhainní a roinnt ar bhealaí a ndéanfaidh difríocht intomhaiste do chomhshaol inbhuanaithe agus do phobail neamhspleácha, nasctha.

Tá na dúshláin atá romhainn soiléir agus tá go leor le sárú againn. Níor forbraíodh na deiseanna eacnamaíocha i dtaca le poist agus le hinfheistíocht ar bhealach chomh soiléir sin do thír nasctha ina bhfuil fuinneamh, atá ina acmhainn ghann agus luachmhar, á chaomhnú i dtithe agus i ngnólachtaí níos cliste agus éifeachtúla ó thaobh breosla de.

Maidir le hathrú aeráide, tá an eolaíocht rí-shoiléir. An rud nach bhfuil chomh soiléir sin ná toil na ndaoine athruithe a dhéanamh.

Chuir mé an dúshlán atá le sárú againn in iúl daoibh inniu. Agus é ag labhairt breis is dhá chéad bliain ó shin, dúirt Edmund Burke gurbh é an botún is mó a rinne duine ná gan dada a dhéanamh mar nach raibh sé in ann ach rud beag a dhéanamh.

Dúshlán ollmhór is ea an t-athrú aeráide i gcomparáid leis an uile fhadhb eile a bhí le sárú ag an duine.  Mura ndéanann muid na rudaí beaga is féidir linn a dhéanamh, beidh tubaiste mar thoradh againn ar ár mbotúin. Ní chaithfidh sé bheith ina thubaiste, áfach.

Caithfimid ar fad ár n-acmhainní a roinnt agus oibriú le chéile ar mhaithe le caomhnú.

Críoch.

Press Release Documents