You are here:

Deimhníonn Sonraí Nua Tellus Baill Theo Radóin i nGaillimh

28 Feabhra 2017

Deimhníonn Sonraí Nua Tellus Baill Theo Radóin i nGaillimh

Thug na torthaí is déanaí ó Chlár Tellus léargas nua dúinn ar riosca an radóin in Iarthar na hÉireann agus mhínigh siad stair gheolaíochta ársa an réigiúin. 

Is gás radaighníomhach ó nádúr é radón atá gan dath, gan bhlas agus gan bholadh agus atá in ann an riosca a bhaineann le hailse scamhóg a mhéadú.  Caolaíonn radón ina thiúchain neamhdhíobhálacha go tapa amuigh faoin aer ach d'fhéadfadh sé carnadh ina thiúchain an-ard laistigh de spás dúnta, tithe san áireamh, mura mbraitear é.

Baineann tábhacht nach beag leis na sonraí nua geoifisiceacha d'oirthear na Gaillimhe, atá aitheanta mar bhall te radóin le fada an lá.  Léiríodh sna sonraí limistéir fhairsinge d'aolchloch bhriste, a bhfuil gás radóin ó nádúr in ann iad a shaothrú. Bíonn cairn mhóra radóin laistigh den ithir fhorshrathnaithe dá bharr agus d'fhéadfadh sé sin sláinte an duine a chur i mbaol. Agus na sonraí á n-úsáid aige, tá Clár Tellus ag obair in éineacht leis an nGníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil (GCC) le tuilleadh feabhais a chur ar an tuiscint atá ag daoine ar dháileadh an gháis radóin chun léarscáileanna agus treoir a nuashonrú do phobail, do phleanálaithe/do thógálaithe agus d'úinéirí tí ar fud an réigiúin agus ar fud na tíre.

Cuireann sonraí Tellus, a bailíodh an samhradh seo caite (2016) leis an teicneolaíocht is déanaí ar eitleán a eitlíonn go híseal, eolas suntasach ar fáil maidir le hairíonna maighnéadacha agus leictreamaighnéadacha na gcarraigeacha, na n-ithreacha agus na n-uiscí faoi thalamh i Maigh Eo Theas agus i nGaillimh. Tugann na tacair sonraí bhreise sin léargais nua dúinn ar charraigeacha ársa agus casta Chonamara, lena n-áirítear éisc, foirmíochtaí fillte carraige agus limistéir ina bhfuil eibhear adhlactha nár aimsíodh roimhe seo. Tá an t-eolas seo ríthábhachtach chun léarscáileanna Shuirbhéireacht Gheolaíochta Éireann a fheabhsú. Úsáidfear iad chun tuiscint níos fearr a fháil ar airíonna fisiceacha agus ceimiceacha ithir, charraigeacha agus uiscí na hÉireann.

Chuir an tAire Stáit d'Acmhainní Nádúrtha, Seán Kyne, TD, fáilte roimh na sonraí ó Chlár Tellus;

"Cabhraíonn na sonraí ó chlár Tellus go mór leis an tuiscint atá againn ar na carraigeacha agus ar na hithreacha sa limistéar seo. Deimhníonn na sonraí seo teachtaireacht GCC go gcuireann radón áiteanna i nGaillimh i mbaol. Diagnóisítear suas le 250 cás d'ailse scamhóg atá bainteach le radón in Éirinn gach bliain. Is aschur suntasach ó Tellus iad na sonraí mionsonraithe faoi dháileadh radóin sa limistéar seo agus cabhróidh siad le limistéir a bhfuil baol níos mó radóin iontu go nádúrtha a aithint. Tá tuilleadh eolais faoi na rioscaí a bhaineann le nochtadh radóin, lena n-áirítear comhairle faoi conas leibhéil radóin a chosc agus a laghdú i dtithe agus i bhfoirgnimh, ar fáil ar shuíomh gréasáin GCC www.radon.ie.

Dúirt an tAire freisin:

Cuireann sonraí ó na suirbhéanna ón aer seo agus ó na suirbhéanna samplála talún le réimse leathan tionscadal a théann chun tairbhe na bpobal áitiúil, idir fheirmeoirí agus úinéirí tí. "

Mar aon leis an tuiscint atá ag daoine ar dhúilí radaighníomhacha ó nádúr, ar nós radóin, a fheabhsú, is iomaí úsáid atá leis na sonraí ón ngeoifisic ón aer agus ón suirbhé talamhbhunaithe geoiceimice ar ithreacha agus ar shruthanna, lena n-áirítear talamhaíocht, sirtheoireacht mianraí agus bainistíocht comhshaoil.  Úsáidfear iad chun léarscáileanna náisiúnta Shuirbhéireacht Gheolaíochta Éireann ar charraigeacha agus ar ithreacha a nuashonrú freisin.

Tá sé i gceist ag Clár Tellus, atá á bhainistiú ag Suirbhéireacht Gheolaíochta Éireann agus atá á mhaoiniú ag an Roinn Cumarsáide, Gníomhaithe ar son na hAeráide agus Comhshaoil, suirbhéireacht a dhéanamh ar 50% den tír faoi dheireadh na bliana. Beidh suirbhéireacht á déanamh ar Mhaigh Eo Thuaidh agus ar Dhún na nGall thiar sa chéad chéim eile agus beidh eitleán Tellus le héirí in airde go luath i mí an Mhárta.

Tá an t-eolas is déanaí ar an suirbhé, chomh maith leis na tacair sonraí ó na céimeanna roimhe seo, ar fáil saor in aice ag www.tellus.ie

Is féidir teacht ar léarscáileanna reatha a léiríonn Limistéir Ard-Radóin agus treoirlínte maidir le measúnú a dhéanamh ar do theach do radón ag www.radon.ie

 

Nótaí d'Eagarthóirí

  • Is í Suirbhéireacht Gheolaíochta Éireann (SGÉ) an Ghníomhaireacht Náisiúnta Domhaneolaíochta. Tá sí freagrach as comhairle agus faisnéis gheolaíochta a chur ar fáil agus as sonraí a shealbhú chun na críche sin. Déanann SGÉ táirgí éagsúla, lena n-áirítear léarscáileanna, tuarascálacha agus bunachair sonraí, agus is lárionad eolais agus comhpháirtí tionscadail í le haghaidh gach gné de gheolaíocht na hÉireann. Is rannán den Roinn Cumarsáide, Gníomhaithe ar son na hAeráide agus Comhshaoil í SGÉ. www.gsi.ie.
  • Cuirfear torthaí ón gcéim nua seo den tionscadal le sonraí Tellus atá ann cheana féin chun léarscáileanna gan uaim a dhéanamh, a bheidh ar fáil saor in aisce do gach duine ar líne.
  • Ba í Tellus bandia talún na Rómhánach, ar tugadh Terra Mater uirthi freisin.
  • Is gás radaighníomhach ó nádúr a thagann ó mheath úráiniam i gcarraigeacha agus in ithreacha é radón. Tá sé gan dath, gan bhlas agus gan bholadh agus ní féidir é a bhrath ach brathadóirí ar leith a úsáid. Caolaíonn radón ina thiúchain neamhdhíobhálacha go tapa amuigh faoin aer ach nuair a chuirtear i spás dúnta é, ar nós tí nó foirgnimh eile, d'fhéadfadh sé carnadh ina thiúchain an-ard.  Tá eolas faoi radón agus faoi na rioscaí a bhaineann leis, lena n-áirítear eolas faoi conas tástáil radóin a dhéanamh ar do theach nó ar d'ionad oibre, ar fáil ar shuíomh gréasáin GCC www.radon.ienó ar Shaorghlao 1800 300 600.

Press Release Documents