You are here:

Todhchaí Inbhuanaithe d’Éirinn

Plean Gnímh ar son na hAeráide seolta chun dul i ngleic le cliseadh aeráide

D'fhoilsigh an Rialtas an Plean Gnímh ar son na hAeráide inniu (an Luan, 17 Meitheamh) – plean a raibh an tAire Richard Bruton i gceannas ar a chur le chéile – chun go mbeidh an todhchaí ag muintir na hÉireann níos glaine, níos sábháilte agus níos inbhuanaithe.

Plean leathan atá ann ina bhfuil breis agus 180 gníomh agus na céadta foghníomh. Is gníomhartha iad ar gá iad a dhéanamh anois siocair gach cuma a bheith ar an scéal go bhfuil cúrsaí ag dul in olcas agus nach bhfuil mórán ama fágtha le dul i mbun gnímh.

Tá astuithe de gháis cheaptha teasa in Éirinn ag méadú nuair ba chóir dúinn a bheith ag laghdú an oiread carbóin a bhíonn in úsáid againn. Faoi láthair, táimid 85% spleách ar bhreoslaí iontaise. Níl ach tréimhse an-ghairid ar fáil dúinn leis an scéal sin a athrú agus a chinntiú go mbeidh an todhchaí níos fearr agus níos sláintiúla ag gach duine sa tír agus go mbeidh acmhainneacht níos fearr ionainn teacht aniar. Ciallaíonn sé sin gur gá dúinn athruithe a dhéanamh i dtaca leis an dóigh a dtéimid ár dtithe, a dtaistilimid agus a gcuirimid cumhacht ar fáil.

Sa phlean seo, mínítear mar is féidir le hÉirinn ár spriocanna maidir le hastuithe carbóin a bhaint amach faoi 2030, agus cuireann sé ar an mbóthar ceart sinn chun go mbeimid neodrach ó thaobh astuithe carbóin de, go glan, faoi 2050. Tá an tsamhail chéanna in úsáid sa phlean seo agus atá sa Phlean Gnímh um Postanna. Is é an tAire Richard Bruton a bhí i gceannas ar an bplean sin freisin agus is plean an-tábhachtach atá ann chun geilleagar na hÉireann a chur ar ais ar a bhonnaí arís.

Tá gach earnáil ghaolmhar luaite sa Phlean Gnímh ar son na hAeráide: leictreachas, fiontair, tithíocht, iompar, talmhaíocht, dramhaíl agus an earnáil phoiblí. Cé go bhfuil an Plean uaillmhianach, tá sé réadúil agus bainfear an méid seo a leanas amach ach é a chur i bhfeidhm:

  • Deireadh a chur le plaisteach nach bhfuil in-athnuaite agus táillí níos airde a bheith le híoc chun ábhair a bhfuil sé deacair iad a athchúrsáil a tháirgeadh; bearta a chur i bhfeidhm chun cosc a chur ar phlátaí, sceanra, soip, maidí balúin agus baitíní cadáis aon-úsáide plaistigh
  • Scéim Micrighiniúna nua a bhunú a ligfidh d'úinéirí tí a gcuid leictreachais féin a ghiniúint agus cibé méid nach mbaineann siad úsáid as a dhíol ar ais leis an ngreille náisiúnta;
  • Gur leictreachas in-athnuaite a bheith in 70% den leictreachas faoi 2030; faoi láthair, níl ach 30% dár leictreachas ag teacht ó fhoinsí in-athnuaite;
  • 950,000 feithicil leictreach a chur ar na bóithre, líonra luchtaithe a chur ar fáil ar fud na tíre, scéim traipsithe feithiclí leictreacha a chur ar fáil agus reachtaíocht a dhéanamh ann chun cosc a chur ar dhíol carranna peitril / díosail ó 2030 ar aghaidh;
  • An líonra bealaí rothaíochta a leathnú agus tuilleadh áiseanna Páirceála agus Taistil a bheith ann, chun brú tráchta a ísliú;
  • Clár dian aisfheistithe a chur i bhfeidhm chun 400,000 pumpa teasa a shuiteáil i dtithe agus i ngnónna in áit na gcóras téimh atá ann faoi láthair atá dian ar charbón;
  • Córas a bhunú a mbeidh buiséid charbóin 5 bliana agus spriocanna earnála ag baint leis: beidh na hAirí cuí freagrach as na spriocanna a bhaint amach agus gearrfar pionóis mura mbainfear amach iad. Beidh na spriocanna seo bunaithe ar Acht nua um Ghníomhú ar son na hAeráide. Déanfar carbóndíonadh ar gach mór-infheistíocht agus ar gach mórchinneadh rialtais;
  • Astuithe de gháis cheaptha teasa a laghdú i gcúrsaí talmhaíochta trí dheiseanna nua inbhuanaithe a chruthú d'fheirmeacha teaghlaigh
  • Plean Aisfheistithe nua a chur i bhfeidhm chun 500,000 teach a aisfheistiú. Déanfaidh conraitheoirí grúpaí móra tithe a aisfheistiú le chéile chun costais a laghdú agus beidh airgeadú cliste agus modhanna aisíoca éasca in úsáid;
  • Na hAirí sainordú a thabhairt maidir le gníomhú ar son na haeráide do na forais phoiblí chuí d'fhonn ardtosaíocht a dhéanamh de ghníomhú ar son na haeráide, agus litreacha maidir le súilíochtaí i dtaca le gníomhú ar son na haeráide a eisiúint d'fhorais fostáit.

    Tá gníomhartha sa Phlean lena chinntiú go mbíonn gach saoránach páirteach sna hiarrachtaí chun gníomhú ar son na haeráide agus cinnteofar san am céanna go mbeidh an t-aistriú nach mór dúinne, in Éirinn agus go domhanda, a dhéanamh cothrom go sochúil agus go heacnamaíoch.  

    Mar a dhéantar leis an bPlean Gnímh um Postanna, déanfar an Plean Gnímh ar son na hAeráide a nuashonrú ar bhonn bliantúil agus beidh tuarascálacha ráithiúla ann faoi na gníomhartha a dhéanfar. Inniu, freisin, d'fhaomh an rialtas bunú an Bhoird um Chur i bhFeidhm Ghníomhú ar son na hAeráide lena chinntiú go ndéanfaidh oifig an Taoisigh maoirsiú ar chur i bhfeidhm an Phlean.

    Má theipeann orainn na beartais seo a chur i bhfeidhm agus na spriocanna AE atá ina gceangal dlí orainn a bhaint amach, d'fhéadfaí go mbeadh costas suas le €1.75 billiún le glanadh ón Státchiste sna deich mbliana atá romhainn agus go mbeadh Éire gafa ag baint úsáid as leibhéal ard carbóin sa todhchaí.

    Dúirt an Taoiseach:

    "An fhreagracht is mó atá orainn ná an pláinéad a fhágáil i riocht níos fearr ar son na chéad ghlúine eile ná an riocht ina raibh sé nuair a fuair muidne é le hoidhreacht. Leis an bPlean seo, tá athruithe á ndéanamh againn anois, sula mbeidh sé rómhall, lena chinntiú go gcomhlíonfaimid an fhreagracht seo.    

    "Aithnímid nach bhfuil na freagraí go léir ag an Rialtas. Mar sin de, ní mór dúinn oibriú le daoine, le lucht tionscail agus le pobail chun an bealach is fearr agus is uileghabhálaí chun cinn a aimsiú. Bealach chun cinn atá éifeachtach, siosmaideach. Bealach chun cinn trínaa mbainfimid ár spriocanna amach ar dhóigh chuimsitheach, mhachnamhach, ar dhóigh a thacaíonn leis an bhfostaíocht agus le caighdeáin saoil agus ar dhóigh a chinnteoidh go mbeidh aistriú cóir ann.

    "Mar a bheadh sonc bog á thabhairt againn dóibh, spreagfaimid daoine agus gnónna a n-iompraíochtaí a athrú agus teicneolaíochtaí nua a ghlacadh chucu féin. Déanfaimid sin trí dhreasú, dídhreasú, rialacháin agus faisnéis. Agus muid ag pleanáil don todhchaí, is é an plean atá againn aistriú le go mbeimid inár sochaí ísealcharbóin agus le go mbeidh sé d'acmhainn ionainn seasamh in aghaidh athrú na haeráide. Tá ár mianta don todhchaí san áireamh sa Phlean seo. Is é an tsluaghairm é sa troid chun an pláinéad a thabhairt slán."

    Dúirt an tAire Bruton:

    "Bíonn gach glúin ag iarraidh an domhan a fhágáil i riocht níos fearr ar son a gcuid páistí. Níl ach tréimhse an-ghairid ar fáil dúinn chun gníomhú. Ní mór dúinn gníomhú anois agus Éire a fhágáil níos fearr as agus níos sláintiúla as ar son na nglúine a thiocfaidh inár ndiaidh agus a chinntiú gur áit níos inbhuanaithí a bheidh ann. Tá an Plean seo mar bhealach chun cinn dúinn.  

    "Faoi láthair, táimid 85% spleách ar bhreoslaí iontaise. Tá athchóirithe radacacha leagtha amach sa Phlean seo a chuideoidh linn ár spleáchas ar charbón a ísliú, rud a fhágfaidh go mbeidh ár ngnónna níos iomaíche, ár dtithe níos inbhuanaithe agus ár bhfeirmeacha níos éifeachtaí. Beidh modhanna úra, nuálacha againn chun rudaí a dhéanamh. Is amhlaidh a dhéanfaimid airgead a chigilt san fhadtréimhse mar gheall ar na gníomhartha sa Phlean seo. Tosóimid anois ar an bPlean seo a chur i ngníomh agus déanfaimid na gníomhartha riachtanacha de réir a chéile.

    "Seo aistear a athróidh an saol ó bhonn, mar sin de tá leasuithe meara, móra de dhíth. Gan sin, ní éireoidh linn. Caithfimid go léir dul i ngleic leis an dúshlán láithreach."

    Tá Plean an Rialtais ar son na hAeráide chun dul i ngleic le cliseadh aeráide bunaithe ar obair Thionól na Saoránach agus ar obair an Choiste Uilepháirtí um Ghníomhú ar son na hAeráide, a raibh Hildegarde Naughton mar chathaoirleach air.

    Leis an bPlean Gnímh ar son na hAeráide, táimid ar an mbóthar ceart lenár sprioc i dtaca le hastuithe carbóin in 2030 a bhaint amach, sprioc atá de réir na sprice eile a bheith neodrach, go glan, ó thaobh astuithe carbóin de faoi 2050. Tá gealltanas tugtha sa Phlean measúnú sonraithe a dhéanamh ar na hathruithe a bheidh de dhíth chun gealltanas níos uaillmhianaí a dhéanamh, is é sin a bheith neodrach ó thaobh astuithe de gháis cheaptha teasa de faoi 2050. Tá sprioc atá daingnithe sa dlí do 2050 leagtha amach san Acht nua um Ghníomhú ar son na hAeráide.

     

    Nótaí d'Eagarthóirí

    Tá an plean iomlán le fáil ar www.gov.ie/climateaction

    Haischlib ar na meáin shóisialta: #ClimatePlan2019

    Féachtar ar an bPlean Gnímh ar son na hAeráide mar phróiseas leanúnach chun comhairliúchán agus cur i bhfeidhm athruithe ar dhóigh éifeachtach a éascú. Tá sé de rún ag an Aire roinnt cruinnithe comhairleacha a eagrú láithreach chun an cur chuige a mhíniú, tuairimí a chluinstin agus smaointe a ghlacadh ar bord. Foilseofar Plean Gnímh ar son na hAeráide 2020 an bhliain seo chugainn agus glacfar san áireamh na pointí a dhéanfar sna comhairliúcháin.

    Achoimre ar na príomhghníomhartha

    Leictreachas
  • Méadófar ár spleáchas ar fhoinsí in-athnuaite ó 30% go 70%, rud a chuirfidh acmhainneacht bhreise 12GW i dtaca le fuinneamh in-athnuaite ar fáil (druidfear fearais mhóna agus ghuail); is trí chonarthaí príobháideacha a dhéanfar cuid den obair seo
  • Cuirfear scéim tacaíochta shoiléir ar fáil maidir le micrighiniúint agus socrófar praghas le cumhacht a dhíol ar ais leis an ngreille
  • Cuirfear deiseanna ar fáil do rannpháirteachas an phobail i nginiúint leictreachais in-athnuaite agus déanfar socruithe i dtaca le brabús pobail
  • Déanfar cuíchóiriú ar an gcóras tola, ar na socruithe nasctha agus ar na tacaíochtaí maoinithe do na teicneolaíochtaí nua ar an gcladach agus amach ón gcósta

    Foirgnimh
  • Tabharfar isteach riachtanais níos déine maidir le foirgnimh nua agus aisfheistithe substaintiúla
  • Ceapfar polasaí le 500,000 teach atá ann cheana féin a uasghrádú go stádas B2 agus le 400,000 pumpa teasa a shuiteáil
  • Tógfar slabhra soláthair agus samhail chomhbhailiúcháin chun aisfheistithe tithe a ghrúpáil le chéile chun an leibhéal seo gníomhaíochta a mhaoiniú agus a chur i bhfeidhm
  • Cuirfear dhá chóras nua ceantair i bhfeidhm, agus aimseofar bealach leis na féidearthachtaí a bhaineann le Téamh Ceantair a chur i bhfeidhm
  • Méadófar an aird a dhíreofar ar rátálacha Fuinnimh agus Carbóin i ngach gné de bhainistiú sócmhainní réadmhaoine

    Iompar
  • Déanfar luasghéarú ar chur feithiclí leictreacha isteach sa mhargadh díola carranna agus veaineanna agus iarracht á déanamh 100% a bhaint amach faoi 2030, ionas go mbeidh 950,000 feithicil leictreach ar an mbóthar faoi 2030. Ciallaíonn sé sin gur Feithiclí Leictreacha Ceallra nó  Feithiclí Leictreacha Hibride Inluchtaithe a bheidh in aon trian de na feithiclí a dhíolfar sna deich mbliana suas go 2030
  • Laghdófar an spleáchas ar iompar i dtaca le fás agus forás trí phleanáil níos fearr, cianobair agus aistriú córa iompair
  • Méadófar an méid bithbhreosla in-athnuaite a bhíonn i mbreoslaí mótair
  • Leagfar síos spriocanna chun flíteanna poiblí a athrú

    Talmhaíocht
  • Bainfear amach laghdú substaintiúil, infhíoraithe ar gháis cheaptha teasa trí réimse sonraithe feabhsúchán i gcleachtais feirmeoireachta a ghlacadh
  • Leathnófar cur plandaí i bhforaoisí agus bainistiú ithreach lena chinntiú go laghdófar an méid carbóin a úsáidtear ar mhaithe le húsáid talaimh sa tréimhse 2021-30 agus sna blianta ina dhiaidh sin
  • Tacófar le héagsúlú i gcúrsaí Talmhaíochta agus úsáid talaimh chun slabhraí agus samhlacha gnó inbhuanaithe a mbaineann luach ciorclach leo a fhorbairt le haghaidh feirmeoireachta nach bhfuil dian ar charbón – táirgeadh orgánach agus cosaint agus feabhsú na bithéagsúlachta agus cáilíocht an uisce san áireamh; agus tacófar le táirgeadh bith-tháirgí agus bithfhuinnimh tríd an gComhbheartas Talmhaíochta agus trí chur i bhfeidhm an Ráitis Náisiúnta Beartais ar an mBithgheilleagar.

    Fiontair agus Seirbhísí
  • Déanfar na rudaí seo a leanas a fhí isteach i ngach fiontar agus foras seirbhíse poiblí: tíosacht fuinnimh; tabharfar isteach breosla in-athnuaite in áit breoslaí iontaise; déanfar bainistiú cúramach ar ábhair agus ar dhramhaíl, agus laghdófar carbón
  • Spreagfar cnuasaigh ar bhonn réigiúnach agus ar bhonn earnála le bheith ina n-ionaid feabhais maidir le teicneolaíochtaí ísealcharbóin a úsáid
  • Déanfar pleanáil le fostaíocht agus fiontair ardcháilíochta a chur ar fáil sna réimsí sin ina bhfuil deiseanna nua á gcur ar fáil

    Dramhaíl agus an Geilleagar Ciorclach
  • Forbrófar straitéisí soiléire le plaistigh, dramhaíl bhia agus úsáid acmhainní a laghdú
  • Méadófar leibhéal agus cáilíocht na hathchúrsála, agus beidh níos lú éillithe ann agus níos mó ábhair athchúrsáilte ann in áit ábhair úrnua. Cuirfear deireadh le húsáid plaistigh nach bhfuil in-athchúrsáilte
  • Laghdófar spleáchas ar láithreáin líonta talún agus beidh laghdú mór ar an méid plaistigh agus ar ábhar comhoiriúnach a chuirtear isteach i líonta talún

    Tá an Plean Gnímh ar son na hAeráide bunaithe ar obair Thionól na Saoránach agus ar obair an Choiste Uilepháirtí um Ghníomhú ar son na hAeráide, a raibh Hildegarde Naughton mar chathaoirleach air.

    Bunaíodh Tionól na Saoránach faoin gClár Rialtais agus thug siad treoir athchóiriú radacach a dhéanamh. Tháinig an Coiste Uilepháirtí le chéile ina dhiaidh sin go ndearna tuarascáil bunaithe ar mholtaí an Tionóil. Rinne an Dáil an tuarascáil a fhaomhadh d'aonghuth ansin agus, san am céanna, fógraíodh Éigeandáil Aeráide agus Bhithéagsúlachta. 

     

Rannóg: Gníomhú ar son na hAeráide

Ábhar: Plean Gnímh ar son na hAeráide

 

 

Press Release Documents