You are here:

Buiséad 2020 – Todhchaí na hÉireann a bheith inbhuanaithe

​​​​

Buiséad 2020 – Todhchaí inbhuanaithe in Éirinn

Cáin charbóin imfhálaithe ar mhaithe le gníomhartha ar son na haeráide agus leis na daoine is leochailí a chosaint

Maoiniú don Phlean um Ghníomhú ar son na hAeráide, Coimisinéir um Aistriú Cóir fógartha

500 post i Lár Tíre mar gheall ar aisfheistiú agus athchóiriú portach

Infheistíocht i leathanbhanda, scileanna digiteacha

 

"Táimid ag déanamh na ngníomhartha is gá anois chun a chinntiú go mbeidh inbhuanaitheacht i réim sa todhchaí in Éirinn agus chun go mbeidh teacht aniar ionainn mar thír,'' arsa an tAire Cumarsáide, Gníomhaithe ar son na hAeráide agus Comhshaoil, Richard Bruton T.D. inniu (an Mháirt, an 8ú Deireadh Fómhair) agus Buiséad 2020 ag díriú go mór ar ghníomhartha ar son na haeráide.

Beidh rochtain ag gach teaghlach, feirm, scoil agus gnó in Éirinn ar leathanbhanda ardluais, is cuma cén áit ina bhfuil siad suite. Tá €119m leithdháilte chun tús a chur le cur i bhfeidhm an Phlean Náisiúnta Leathanbhanda.

Bhí preasócáid ag an Aire Bruton inniu i gcomhar leis an Aire Stáit Seán Canney T.D. chun mionsonraí na mbeart a bhaineann le Buiséad 2020 a chur i láthair. 

Cur i bhfeidhm an Phlean um Ghníomhú ar son na hAeráide – na príomhphointí

  • Aistriú go feithiclí leictreachaTá méadú faoina cúig tagtha ar cheannach feithiclí leictreacha ó bhí 2016 ann mar gheall ar chúnamh ó dheontais rialtais. Leithdháilfear €36m in 2020 (le hais €18m i mBuiséad 2019) chun tuilleadh dreasachtaí a chur ar fáil maidir le feithiclí leictreacha. Déanfaimid líon na luchtairí baile a shuiteálfar a dhúbailt in 2020. Cuirfimid tuilleadh leis an líonra náisiúnta luchtairí sráide.
  • Tithe is teo, billí fuinnimh is saoireIn 2020, caithfear leithdháileadh €146m (ardú €29m le hais 2019) ar uasghrádú ar 24,000 teach agus gnó. Is méadú faoina trí, chóir a bheith, é seo le hais an mhéid maoinithe a bhí ar fáil in 2016. Beidh samhail Aisfheistithe nua i bhfeidhm chun uasghrádú a dhéanamh ar ghrúpaí móra tithe agus chun an costas a ísliú san am céanna, agus forbrófar meicníochtaí aisíoca chun na hoibreacha a dhéanamh níos fusa agus níos saoire. Cuirfear tús leis an obair seo in 2020 le clár a dhíreoidh ar thithíocht shóisialta i Lár Tíre.
  • Gníomh radacach maidir le dramhaílForbrófar straitéis nua dramhaíola in 2020. Coinneofar an maoiniú méadaithe le haghaidh tionscnaimh frithdhumpála agus cuirfear €3m ar leataobh ón gciste timpeallachta chun cuidiú le pobail dul i ngleic le dumpáil mhídhleathach. Beidh €12m eile á leithdháileadh in 2020, lena n-áirítear tionscadal suntasach feabhsúcháin líonta talaimh.
  • Ár soláthar fuinnimh a dhícharbónú: €3.7m mar chúnamh le haghaidh suiteáil painéil ghréine ar thithe. €9.7m mar chúnamh le haghaidh teicneolaíochtaí atá ag teacht chun cinn a cheapann cumhacht ó acmhainní aigéanacha na hÉireann agus mar chúnamh le taighde ar conas is féidir linn úsáid breoslaí iontaise a laghdú agus slándáil fuinnimh a chinntiú san am céanna. €5m mar chúnamh le haghaidh úsáid breoslaí ailtéarnacha amhail bithmhais san earnáil teasa. Seolfar scéim nua roimh dheireadh na bliana agus beidh méadú 60% ar bhreoslaí in-athnuaite ar ár ngreille mar thoradh air.
  • An timpeallacht a chosaint€59.4m mar chúnamh le haghaidh forbairt inbhuanaithe acmhainní nádúrtha agus iascaigh intíre na hÉireann.

    Praghsáil carbóin

    De réir na comhairle ón gComhairle Chomhairleach um Athrú Aeráide, a dúirt gur gné riachtanach í praghsáil carbóin sna hiarrachtaí chun ár spriocanna aeráide a bhaint amach, agus de réir mar a aontaíodh leis an gComhchoiste Oireachtais um Ghníomhú ar son na hAeráide, tá an rialtas tiomanta chun an praghas atá ar charbón a mhéadú go €80 in aghaidh an tonna faoi 2030.

    Beidh méadú €6 ar an bpraghas atá ar charbón agus cuirfear an t-airgead sin go léir ar leataobh chun tacú le gníomhartha ar son na haeráide agus chun na daoine is leochailí a chosaint. Gheofar breis agus €6 billiún le caitheamh ar na nithe seo sna deich mbliana atá romhainn.

    Rinne an rialtas gealltanas méaduithe beaga bliain ar bhliain a dhéanamh chun am a thabhairt do dhaoine pleanáil le haghaidh an ardaithe agus ardú mór in aon bhliain ar leith a sheachaint.

    Dúirt an tAire Bruton:

    "Dúirt an Chomhairle Chomhairleach neamhspleách um Athrú Aeráide go bhfuil sé riachtanach an praghas atá ar charbón a mhéadú má tá muid lenár spriocanna aeráide a bhaint amach. Níl sa phraghsáil carbóin ach gné amháin den réiteach, áfach. Mar atá leagtha amach sa Phlean um Ghníomhú ar son na hAeráide, ní mór dúinn táirgeadh earraí in-athnuaite a mhéadú, an leibhéal aisfheistithe a mhéadú, iompar a leitriú agus athruithe a thabhairt isteach chun úsáid talaimh a dhéanamh níos inbhuanaithe."

    Na daoine is leochailí a chosaint

    Dúirt an tAire Bruton:

    "Aithním go maith an tionchar a bheidh ar dhaoine áirithe ag an aistriú ó bhreoslaí iontaise. Tá aistriú cóir agus cosaint do na daoine is leochailí i gcroílár an Phlean um Ghníomhú ar son na hAeráide. Tacófar i mBuiséad 2020 leis na daoine is mó a rachaidh an t-aistriú i bhfeidhm orthu."

    Beidh tionchar suntasach ag an aistriú ó mhóin go foinsí inbhuanaithe, in-athnuaite fuinnimh ar oibrithe i Lár Tíre agus orthu siúd a bhíonn ag obair le Bord na Móna. Fógróidh an tAire Bruton tuilleadh sonraí gan mhoill i dtaca le freagairt chuimsitheach uile-rialtais chun tacú le muintir an réigiúin tríd an aistriú.

    Aistriú cóir
  • Ciste €6m um Aistriú Cóir dírithe ar Lár Tíre. Tacóidh an maoiniú seo le hathoiliúint agus le foghlaim scileanna nua ag oibrithe agus cuideoidh sé le pobail agus le gnónna áitiúla i lár tíre leasuithe a dhéanamh san aistriú go breoslaí atá íseal ar charbón. Rachfar i gcomhairle leis na grúpaí atá ann cheana féin i Lár Líre, an Fhoireann Lár Tíre um Aistriú san áireamh, maidir le caitheamh an mhaoinithe.  
  • €5m le haghaidh athchóiriú agus athshlánú portach chun portaigh a athchóiriú go mbeidh na gnáthóga nádúrtha ar ais i réim agus go mbeidh siad ina dturnaimh a shlogann carbón. Cuideoidh an clár seo leis an Seirbhís Náisiúnta Páirceanna agus Fiadhúlra 1,800 heicteár de phortaigh i seacht gcontae a athchóiriú. 28m tonna carbóin stóráilte sa chúig bliana atá romhainn an toradh a bheas ar an obair sin. Cruthófar 70 post i mbliain amháin agus cruthófar 100 post san iomlán de réir mar a fhorbróidh an clár.
  • €20m chun samhail nua a chur i bhfeidhm maidir le huasghrádú grúpaí de thithe, de réir mar atá leagtha amach sa Phlean um Ghníomhú ar son an hAeráide. Tá an t-airgead seo dírithe ar Lár Tíre agus tacóidh sé le 400 post go díreach agus go hindíreach agus déanfar uasghrádú suntasach ar an stoc sóisialta sa réigiún in 2020.

     

    Chomh maith leis sin, d'fhógair an tAire Bruton go gceapfar Coimisinéir um Aistriú Cóir. Beidh an Coimisinéir i dteagmháil leis na páirtithe leasmhara uile i Lár Tíre, ina measc Bord na Móna agus an Fhoireann Réigiúnach Lár Tíre um Aistriú, agus leis an gComhairle Náisiúnta Eacnamaíochta agus Sóisialta. Is gné de phlean an rialtais um aistriú cóir é an ceapachán seo, plean a bhfuil Roinn an Taoisigh i gceannas air.

    Beidh tacaíocht ar fáil do mhuintir Lár Tíre chun maoiniú eile a tharraingt aníos, maoiniú atá lárnach don aistriú go geilleagar dícharbónaithe.

    Na daoine is leochailí a chosaint
  • Tá €52.8 milliún san iomlán á chur ar fáil tríd an Scéim um Thithe Is Teo chun tithe daoine atá i mbaol na bochtaineachta fuinnimh a aisfheistiú. Is é seo an leithdháileadh is mó riamh a tugadh don Scéim um Thithe Is Teo – is é dhá oiread an bhun-leithdháilte le haghaidh 2019 é. Is ioncam imfhálaithe ón méadú ar an gCáin Charbóin é €13 mhilliún den mhaoiniú seo.  

     
  • Mar gheall ar na hathruithe ar an Scéim um Liúntais Bhreoslai, a bhfuil an Roinn Coimirce Sóisialaí i gceannas air, tiocfaidh méadú €2 in aghaidh na seachtaine ar ioncam na dteaghlach a fhaigheann an liúntas breosla. Sin méadú bliantúil €56. 

    Bainfear úsáid as an gciste imfhálaithe chun bearta ar son na haeráide a mhaoiniú freisin, lena n-áirítear: bealaí glasa agus bealaí rothaíochta uirbeacha nua; scéimeanna píolótacha le haghaidh bearta talmhaíochta inbhuanaithe; ranníocaíocht mhéadaithe sa Chiste Aeráide Glaise, agus infheistíocht bhreise sa líonra luchtaithe agus i ndeontais le haghaidh feithiclí leictreacha.

     

    Dúirt an tAire Stáit um Acmhainní Nádúrtha, Gnóthaí Pobail agus Forbairt Dhigiteach, Seán Canney T.D.:

     "Tá lúcháir orm go bhfuil an fhís a cuireadh i láthair níos luaithe i mbliana i bPlean an Rialtais um Ghníomhú ar son na hAeráide á fíoradh anois le hinfheistíocht mhéadaithe i réimsí amhail feithiclí leictreacha agus aisfheistiú foirgneamh. Is gné ríthábhachtach eile é prionsabal an Aistirithe Chóra san aistriú ó fhuinneamh donn go fuinneamh glas. Is é bunchloch ár dtiomantais don phrionsabal sin é an cúnamh shuntasach atáimid ag soláthar do na réigiúin ina dtáirgtear móin agus do Bhord na Móna go háirithe."

    An Plean Náisiúnta Leathanbhanda

    Tá an rialtas tiomanta do leathanbhanda ardluais a chur ar fáil don 1.1 milliún saoránach, i gceantair thuaithe go mór mhór, nach bhfuil a leithéid de sheirbhís acu faoi láthair. Tá €119m ar fáil i mBuiséad 2020 don Phlean Náisiúnta Leathanbhanda, lena maoineofar obair na chéad bhliana.

    Tá leathanbhanda ardluais go háirithe tábhachtach i gcomhthéacs an Bhreatimeachta. Beidh an Plean Náisiúnta Leathanbhanda tábhachtach i bhforbairt gnónna nua i réigiúin agus i gceantair thuaithe na hÉireann. Chomh maith leis sin, beidh deiseanna níos mó ag daoine obair ón mbaile, rud a laghdóidh amanna comaitéireachta agus na héifeachtaí gaolmhara aeráide. Faoi dheireadh 2020, beidh 300 'Pointe Nasctha Leathanbhanda' i bhfeidhm. Beidh seacht gcinn ar a laghad i ngach contae, agus beidh siad mar mhoil dhigiteacha oibre ar fud na tíre.

    Dúirt an tAire Canney T.D:

    "Mar gheall ar an infheistíocht sa Phlean Náisiúnta Leathanbhanda, ní bheidh aon saoránach fágtha ar gcúl. Tá sé seo iontach tábhachtach agus beidh an maoiniú a chuirfear ar fáil mar thús leis an infheistíocht is mó sa tír seo ó rinneadh an togra leictrithe tuaithe."


    Bearta eile
  • Fiontair bheaga agus mheánmhéide a thabhairt ar líneLeanfar leis an gcúnamh a thugtar do 1,250 gnó beag a láithreacht ar líne a threisiú trí scéim na nDearbhán Trádála Ar Líne. Bíonn 30% de ghnónna beaga agus meánmhéide na hÉireann ag díol earraí agus seirbhísí ar líne anois agus bíonn 17% acu ag díol earraí ar an taobh eile den teorainn. Tá na figiúirí seo níos airde go maith ná an meán san Aontas Eorpach, 17% agus 8% faoi seach. Lena chois sin, tagann 26% den láimhdeachas iomlán a ghineann fiontair bheaga agus mheánmhéide ó dhíolacháin ar líne, is é sin breis agus dhá oiread meán an AE.  
  • Scileanna digiteachaTá tacaíocht tugtha do bhreis agus 50,000 duine chun a scileanna digiteacha a fheabhsú sa Chlár um Scileanna Digiteacha do Shaoránaigh, ar cuireadh tús leis in 2017. Tabharfar tacaíocht do 25,000 duine eile in 2020.

    Dúirt an tAire Canney:

    "Mar an tAire Forbartha Digití, fáiltím go mór roimh na tacaíochtaí nua i dtaca le scileanna digiteacha. Gheobhaidh 25,000 saoránach breise tacaíocht tríd an gClár um Scileanna Digiteacha agus gheobhaidh 1,250 fiontar beag agus meánmhéide tacaíocht chun a láithreacht ar líne a fhorbairt."

    Tá méadú €105.7m, nó 16%, ar mhaoiniú i mBuiséad 2020. Beidh €773m san iomlán ar fáil don Roinn Cumarsáide, Gníomhaithe ar son na hAeráide agus Comhshaoil.  

    Nótaí d'eagarthóirí

    Is éard atá sa Phlean um Ghníomhú ar son na hAeráide ná plean an rialtais chun a chinntiú go mbainfidh Éire ár spriocanna 2030 amach ó thaobh astaíochtaí de ionas go mbeimid in ann a bheith neodrach ó thaobh astaíochtaí de faoin mbliain 2050. Tá breis agus 180 gníomh leagtha amach sa phlean cuimsitheach seo, mar aon leis na céadta foghníomh i ngach earnáil den tsochaí. Faoin bPlean seo, déanfaimid an méid seo a leanas: 
  • Beidh cúig oiread an mhéid fuinnimh in-athnuaite ceangailte isteach sa ghreille
  • Déanfar deich n-oiread na ngníomhartha aisfheistithe
  • Beidh 50 oiread an líon feithiclí leictreacha ar na bóithre
  • Beidh cúig oiread an líon pobail fuinnimh in-athnuaite ann
  • Beidh 500,000 comaitéireacht bhreise laethúil / phoiblí ann
  • Beidh 250 milliún crann breise ann.

    Deontais Cheannaigh Feithiclí Leictreacha

    Tá maoiniú breise €8m ón gCáin Charbóin leithdháilte le haghaidh deontais cheannaigh feithiclí leictreacha. Tá maoiniú breise €14m san iomlán leithdháilte i mBuiséad 2020 le haghaidh deontais d'fheithiclí leictreacha. Cinnteoidh sé sin go leanfar leis an deontas suas le €5,000 do dhaoine aonair atá ag ceannach carr leictreach agus go leanfar leis an deontas suas le €3,800 do ghnónna atá ag ceannach veain leictreach. 

    De réir mar a ísleoidh na costais lánsaoil atá ar fheithiclí leictreacha, ní mór díriú ar na tacaíochta deontais ón Rialtas a leasú. Dá réir, cuirfear deireadh leis an deontas suas le €3,800 do ghnónna atá ag ceannach carr leictreach; meastar go bhfuil an sochar flaithiúil comhchineáil atá mar fhaoiseamh cánach agus atá ar fáil i gcás feithiclí den chineál seo dóthanach mar dhreasacht chun fás san earnáil seo a spreagadh. 

    Déanfar athrú freisin ar na caighdeáin réimse agus astaíochtaí a bhaineann le feithiclí leictreacha hibride inluchtaithe. Beidh an t-íosréimse ceallra ag ardú ó 20km go 50km agus ísleofar an t-uasmhéid astaíochtaí ó 65 go 50 g CO2/km.

    Beidh feidhm ag na hathruithe seo i dtaca le gach iarratas a gheofar ón gCéadaoin, an 23 Deireadh Fómhair ar aghaidh. Mar sin, tá coicís ag tomhaltóirí cur isteach ar dheontais cheannaigh de réir na rialacha reatha – a fhad is go mbeidh na feithiclí ceadúnaithe agus an deontas éilithe faoi dheireadh 2019. 

    Bonneagar Luchtaithe Feithiclí Leictreacha

    Tá €3m breise leithdháilte le haghaidh bonneagar nua luchtaithe feithiclí leictreacha, airgead a bheidh ag teacht ón gCáin Charbóin (€6m an leithdháileadh iomlán a thabharfar don Roinn Cumarsáide, Gníomhaithe ar son na hAeráide agus Comhshaoil in 2020 maidir leis an líonra luchtaithe). Tá an t-airgead seo sa bhreis ar an €10m ón gCiste um Ghníomhú ar son an hAeráide a bheidh mar thacaíocht chun an líonra luchtaithe poiblí a fhorbairt.

    Tugtar maoiniú €1.5m san iomlán don Roinn Iompair, Turasóireachta agus Spóirt chun pointí mearluchtaithe a chur ar fáil ag stadanna tacsaí i moil iompair ar fud na tíre. Comhlánóidh an t-airgead seo na deontais do thiománaithe tacsaí ar mian leo aistriú go feithicil leictreach.  

    Chomh maith leis sin, tabharfaimid rialacháin nua isteach chun go mbeidh ceangal ann pointí luchtaithe a shuiteáil san áit a bhfuil níos mó ná 10 spás páirceála ag gabháil le foirgnimh úra agus, ó 2025 ar aghaidh, saoráidí luchtaithe a shuiteáil san áit a bhfuil níos mó ná 20 spás páirceála ag gabháil le foirgnimh neamhchónaithe.   

    An praghas ar charbón a ardú:

    Mhol an Chomhairle Chomhairleach um Athrú Aeráide ina tuarascáil bhliantúil in 2018 gur gá praghas €80 a chur ar charbón faoin mbliain 2030 má táimid lenár spriocanna aeráide a bhaint amach.

    Ag cruinniú den Choiste Maoirseachta Buiséid ar na mallaibh, dúirt Cathaoirleach na Comhairle Comhairlí um Athrú Aeráide:

    "Tá an-chuid fianaise ann as fud fad an domhain a léiríonn go bhfuil cánacha carbóin riachtanach. Níl mórán séantóirí cánach carbóin i measc phobal na heacnamaíochta. Dúirt líon mór eacnamaithe Meirceánacha, 27 duaiseoir Nobel ina measc, i ráiteas ar na mallaibh go bhfuil cánacha carbóin riachtanach do na Stáit Aontaithe agus don domhan uile."

    Mhol an Comhchoiste Oireachtais um Athrú Aeráide, a d'oibrigh ar feadh na míonna chun comhdhearcadh traspháirtí a aontú maidir le roinnt ceisteanna casta, cáin charbóin a ardú go €80/t faoi 2030.

     

    Rinne an rialtas gealltanas den chineál céanna ansin sa Phlean um Ghníomhú ar son na hAeráide mar cheann den 180 gníomh agus tuilleadh atá sa Phlean. Agus an méid sin déanta acu, tá beart déanta ag an gComhchoiste Oireachtais agus ag an rialtas atá de réir mholtaí na Comhairle Comhairlí um Athrú Aeráide.

     

     

    An praghas ar charbón a imfhálú

    Tá an t-ardú ar an bpraghas ar charbón ag tacú le cur i bhfeidhm bearta tábhachtacha atá sa Phlean um Ghníomhú ar son na hAeráide. Tá na bearta atá á maoiniú leagtha amach thíos.
Caiteachas méadaithe ón gCáin Charbóin – 2020 
€ m - 2020€ m - 2020Roinn
Ioncam faighte ó ardú €6 ar cháin charbóin90 
Daoine leochaileacha a chosaint  
1. Liúntas Breosla21RCFCS
2. Uasghráduithe éifeachtúlachta i dtaca le bochtaineacht fuinnimh13RCGAC
Aistriú cóir 
3. An Scéim um Uasghrádú Comhiomlán Tithíochta20RTPRÁ
4. Athchóiriú portach 5RCOG
5. An Ciste um Aistriú Cóir 6RCGAC
Infheistíocht san aistriú go breoslaí atá íseal ar charbón 
6. Bealaí glasa/Rothaíocht Uirbeach9RITS
7. Leanúint le deontais le haghaidh feithiclí leictreacha 8RCGAC
8. Tuilleadh infheistíochta sa bhonneagar luchtaithe feithiclí leictreacha  3RCGAC/RITS
9. ODA – an Chiste Aeráide Glaise2RCGAC
10. Scéimeanna Píolótacha Talmhaíochta Glaise 3RTBCM
Caiteachas Iomlán90 

 

Rannóg: Nuacht agus na Meáin

Ábhar: An Plean um Gníomhú ar son na hAeráide

 

 

 

Press Release Documents