You are here:

Cuirfear Trasdul Cóir ar fáil d’oibrithe agus do Réigiún Lár na Tíre ó Táimid ag Éirí níos Luaithe as Baint na Móna - an tAire Bruton

​​

Tá clár athshlánaithe phortaigh Bhord na Móna beartaithe a mhaoineofar leis an Oibleagáid Seirbhíse Poiblí (PSO)

Ceapadh Kieran Mulvey mar Choimisinéir um Thrasdul Cóir.

Cuireann BSL €5m ar fáil do chiste an Trasdula Chóir

Dófar 2 mhilliún tonna níos lú móna sa bhliain; astófar 1.25m tonna níos lú CO2 in aghaidh na bliana

 

Dúirt an tAire Cumarsáide, Gníomhaíochta Aeráide agus Comhshaoil Richard Bruton T.D. inniu (Dé hAoine 8 Samhain) go gcuirfear trasdul cóir ar fáil d'oibrithe agus do réigiún Lár na Tíre ó táimid ag éirí níos luaithe as baint na móna. Cheap an tAire Kieran Mulvey freisin mar an chéad Choimisinéir um Thrasdul Cóir chun comhordú a dhéanamh ar fhreagra an rialtais ar éirí níos luathaithe as móin a bhaint chun leictreachas a ghiniúint. 

Dúirt an tAire Bruton, 

 

"Tá an rialtas ag obair le míonna anuas lena chinntiú go gcomhlíonfaimid an gealltanas sa Phlean Gníomhaithe ar son na hAeráide chun aistriú cóir a sholáthar d'oibrithe agus do réigiúin. Tuigim go dianmhaith an tionchar a bheidh ag éirí níos luathaithe as móin a bhaint ar oibrithe agus ar réigiún Lár na Tíre ar bhonn níos leithne. Táimid ag tabhairt roinnt tionscnamh chun cinn mar chuid dár bPlean um Thrasdul Cóir. Thug an rialtas tosaíocht do thrasdul cóir sa Bhuiséad a thugamar isteach le déanaí, lena n-áirítear roinnt beart a chabhróidh lena chinntiú go gcuirfidh an trasdul a ndéanfaidh Kieran Mulvey, ina ról mar Choimisinéir um Thrasdul Cóir comhordú air, fostaíocht fhadtéarmach inbhuanaithe ar fáil i Réigiún Lár na Tíre." 

Úsáidtear móin i dtrí ghléasra fuinnimh sa tír chun leictreachas a ghiniúint. Eascraíonn fógra ESB an lae inniu ó cinneadh a rinne an Bord Pleanála cead pleanála a dhiúltú do Stáisiún Cumhachta Uíbh Fhailí Thiar chun móin agus bithmhais a loscadh le chéile. Tar éis don ESB cinneadh a dhéanamh inniu, dúnfar dhá cheann de na stáisiúin chumhachta sin ag deireadh 2020, in áit meascán breoslaí a dhó go dtí 2027 mar a bhí beartaithe roimhe seo. Tá cead pleanála ag an ngléasra eile, atá faoi úinéireacht Bhord na Móna, chun móin agus bithmhais a loscadh le chéile go dtí 2023.

Ciallóidh an cúlú luathaithe seo ó mhóin go sábhálfar 1.25 milliún tonna carbóin ar a laghad gach bliain agus go laghdóidh astuithe suas le 9 milliún tonna sa tréimhse go dtí 2027. 

Dúirt an tAire Bruton,

 

"Beidh tionchar suntasach ar ár n-astuithe ag an gcinneadh éirí as dó móna níos luaithe. Ní mór dúinn é seo a bhainistiú ar bhealach a chinntíonn go dtacófar le réigiún Lár na Tíre i rith an trasdula."

 

Thug an Rialtas tús áite do thrasdul cóir i mBuiséad 2020, agus bhí na bearta seo a leanas san áireamh ina bhfreagra:

·         Beidh €11m sa Chiste um Thrasdul Cóir atá dírithe ar réigiún Lár na Tíre. Mar aitheantas ar an gcaidreamh a bhí acu le pobail i Lár na Tíre le fada an lá, chomhaontaigh an BSL €5m a chur leis an gciste atá ann cheana agus a luach iomlán a mhéadú go €11m. Tacóidh an maoiniú seo le hathoiliúint oibrithe agus le scileanna nua a mhúineadh dóibh agus cuideoidh sé le pobail agus le gnóthais áitiúla i réigiún lár na tíre dul i dtaithí ar an trasdul go córas ísealcharbóin. Beidh comhairliúchán breise leis na heagrais atá ann cheana féin i Réigiún Lár na Tíre, lena n-áirítear Foireann Thrasdul Réigiún Lár na Tíre maidir le cur i bhfeidhm an mhaoinithe.  

·         €5m d'athchóiriú agus d'athshlánú portach nach le Bord na Móna iad agus gnáthóga nádúrtha a dhéanamh díobh arís. Tacóidh an clár seo leis an tSeirbhís Páirceanna Náisiúnta agus Fiadhúlra (NPWS) 1,800 heicteár portaigh a athchóiriú i 7 gcontae, agus mar thoradh air sin stórálfar 28m tonna carbóin sna 5 bliana atá romhainn. Cruthóidh sé sin 70 post sa chéad bhliain agus ardófar é sin go 100 de réir mar a fhorbrófar an clár.

·         €20m chun samhail nua maidir le huasghrádú grúpaí tithe a dhéanamh faoi mar atá leagtha amach sa Phlean Gníomhaithe ar son na hAeráide. Tá sé seo dírithe ar Réigiún Lár na Tíre agus meastar go dtacóidh sé seo le 400 post a chruthú go díreach agus go hindíreach, chomh maith le huasghrádú suntasach a dhéanamh ar an stoc sóisialta sa réigiún le linn 2020.

D'fhógair an tAire inniu freisin go bhfuil an rialtas ag obair i gcomhar leis an gCoimisiún Eorpach chun clár fairsing athshlánúcháin phortaigh de chuid Bhord na Móna a chur i bhfeidhm, arna mhaoiniú trí Oibleagáid Seirbhíse Poiblí a úsáidfear chun na críche nua seo. Déanfar 77,000 heicteár de phortaigh ar baineadh móin astu chun leictreachas a ghiniúint a athshlánú go hardchaighdeán. Bhíothas ag obair i gcomhar leis an gCoimisiún Eorpach faoin scéim bheartaithe agus leanfar ar aghaidh léi ar bhonn tosaíochta.

Cheap an tAire Kieran Mulvey inniu mar an chéad Choimisinéir um Thrasdul Cóir. Cuideoidh an Coimisinéir le cur chuige comhordaithe agus éifeachtach a chinntiú maidir le Trasdul Cóir i gcás na bpobal agus na n-oibrithe a bhfuil tionchar orthu ag an chaoi a bhfuil deireadh le cur le baint le baint móna le haghaidh giniúint chumhachta i Réigiún Lár na Tíre.

 

Dúirt an tAire Bruton, 

 
"Tá an-taithí go deo ag Kieran i réimse tionscadal éagsúil agus tá gach muinín agam gur fear den scoth é le bheith ina chéad Choimisinéir um Thrasdul Cóir. Caithfidh cruthú post agus athoiliúint a bheith i gcroílár an trasdula chóir. Caithfidh sé a bheith i gceist againn tacú le hoibrithe agus deiseanna a chruthú don réigiún sna blianta fada atá le teacht."

Foilsíodh na téarmaí tagartha maidir le hobair an Choimisinéara um Thrasdul Cóir inniu. Rachaidh an Coimisinéir um Thrasdul Cóir i dteagmháil leis na páirtithe leasmhara ábhartha go léir, lena n-áirítear eagraíochtaí pobail áitiúla, Bord na Móna, ESB, Foireann Thrasdul réigiún Lár na Tíre, údaráis áitiúla agus ionadaithe poiblí, agus ceardchumainn agus ionadaithe ábhartha oibrithe. Déanfaidh an Coimisinéir athbhreithniú freisin ar thaithí agus ar dhea-chleachtais i dtionscadail agus i gceantair eile, go náisiúnta agus go hidirnáisiúnta, agus pleananna agus cláir an Stáit atá ann cheana féin. Ansin molfaidh an Coimisinéir na heilimintí riachtanacha a bheidh i gceist le Trasdul Cóir. Beidh an Coimisinéir freagrach don Rialtas tríd an Aire Cumarsáide, Gníomhaíochta Aeráide agus Comhshaoil.

Tabharfaidh an tAire Bruton cuairt ar réigiún Lár na Tíre an tseachtain seo chugainn chun bualadh le hoibrithe agus le hionadaithe pobail. 

 

Nótaí don eagarthóir

Chomh maith leis na fógraí sonracha thuas, tá roinnt tionscnamh á gcur i bhfeidhm ar fud an Rialtais a thacóidh le trasdul cóir. 

·         Forálann an Plean Gníomhaíochta Aeráide go mbunófar Grúpa Athbhreithnithe um Thrasdul Cóir laistigh den Chomhairle Náisiúnta Eacnamaíoch agus Sóisialta (NESC) mar chuid de struchtúir ghrúpaí oibre an NESC. Trí bhíthin an Ghrúpa seo, déanfaidh an NESC athbhreithniú ar an trasdul nuair a bheidh sé ar siúl agus aithneoidh siad sainriachtanais trasdula i measc na n-oibrithe, lucht fiontair, na pobail, agus grúpaí sonracha daoine.

·         Tacófar le Trasdul Cóir a chinntiú do réigiún Lár na Tíre tríd an Réigiún sin a áireamh in Ardán an Aontais Eorpaigh do Réigiúin Ghuail le linn Trasdula. Is í aidhm an Ardáin tacaíocht a sholáthar do réigiúin a bhfuil baint mhór acu le tionscail bhreosla iontaise agus deiseanna a sholáthar d'ionadaithe náisiúnta, réigiúnacha agus áitiúla agus d'fhoireann an AE chun plé a dhéanamh ar an dóigh is fearr is féidir leis na réigiúin seo a ngeilleagair a dhícharbónú.

·         Rachaidh an Roinn Gnóthaí Fostaíochta agus Coimirce Sóisialaí, SOLAS, agus Ranna/Gníomhaireachtaí Rialtais eile i mbun dlúththeagmhála le hoibrithe a bhfuil tionchar ag an scéal orthu maidir leis na deiseanna athoiliúna, oideachais agus fostaíochta reatha.  Déanfaidh siad iniúchadh freisin ar dheiseanna do na hoibrithe lena mbaineann trí scéimeanna amhail Fostaíocht Pobail agus an Scéim Shóisialta Tuaithe.

·         Ina theannta sin, tá níos mó ná €3m faighte ag réigiún Lár na Tíre faoin €60 atá i gCiste iomaíoch Forbartha Fiontar Réigiúnach (REDF) na Roinne Gnó, Fiontair agus Nuálaíochta atá á riar ag Fiontraíocht Éireann. Fuarthas é sin faoi dá ghlaoch comhlánaithe go dtí seo. 

·         Bhí deis ag tionscadail chomhoibríocha ó réigiún Lár na Tíre dul san iomaíocht le haghaidh tuilleadh maoinithe ón Roinn Gnó, Fiontar agus Nuálaíochta/REDF faoi Ghlao 3 ar €45 milliún a dúnadh le haghaidh aighneachtaí ar an 25 Meán Fómhair 2019. Meastar go bhfógrófar na tionscadail rathúla faoin Tríú Glao faoi dheireadh na bliana 2019.

·         D'fhéadfadh réigiún Lár na Tíre €2 mhilliún eile ar a laghad a fháil faoi Ghlao 3 na Roinne Gnó, Fiontar agus Nuálaíochta ar choinníoll go bhfuil tairseacha íosta 60% bainte amach ag tionscadal/tionscadail ón réigiún suas go dtí an luach seo.

·         Seoladh an Plean Fiontar Réigiúnach go dtí 2020 le haghaidh Réigiún Lár na Tíre níos luaithe i mbliana. Tá an Plean seo dírithe ar roinnt tionscnamh comhoibritheach a bhfuil sé d'aidhm acu a chinntiú gur féidir le réigiún Lár na Tíre dúshláin a bhaineann leis an trasdul go geilleagar ísealcharbóin agus fuinneamh in-athnuaite a shárú; ionad barr feabhais déantúsaíochta a dhéanamh de réigiún Lár na Tíre; tarraingteacht Lár Tíre a neartú mar cheann scríbe le cuairt a thabhairt air; poitéinseal fáis a bhaint amach san earnáil bia agus deochanna agus Sonraí Móra (ILOFAR); agus a chinntiú go bhfuil scileanna agus tallann ar fáil chun acmhainneacht eacnamaíoch réigiún Lár na Tíre a bhaint amach agus aghaidh a thabhairt ar riachtanais uasoiliúna.

·         Tá an-saibhreas sócmhainní nádúrtha, cultúrtha agus oidhreachta i réigiún Lár na Tíre agus is deis iad sin d'oibrithe a bhfuil a gcuid post i mbaol ón aistriú go geilleagar ísealcharbóin chun fostaíocht a fháil i réimsí eile ina bhféadfaí leas a bhaint a gcuid eolais áitiúil agus tuisceana faoin saol amuigh faoin aer. Rinne an Rialtas infheistíocht shuntasach trí fhoinsí éagsúla, lena n-áirítear an Ciste Athbheochana agus Forbartha Tuaithe (RRDF), i mbonneagar áineasa amuigh faoin aer ar fud an réigiúin, lena n-áirítear rianta rothar sléibhe, Féarbhealaí agus cosáin siúil.   

·         Cuimsíonn an Plean Forbartha Náisiúnta, a leagann amach infheistíocht de bheagnach €116 billiún thar thréimhse an Phlean, ceithre Chiste chun tosaíochtaí sonracha a thiomáint chun cinn, lena n-áirítear €1 bhilliún an Chiste Athghiniúna agus Forbartha Tuaithe, €2 bhilliún an Chiste Athghiniúna agus Forbartha Uirbí, €500 milliún an Chiste Nuálaíochta na dTeicneolaíochtaí Suaiteacha, agus €500 milliún an Chiste Gníomhaithe ar son na hAeráide.

 

An Ciste um Thrasdul Cóir

Tacóidh an Ciste um Thrasdul Cóir le:

·         Oibrithe a athoiliúint agus athsciliú chun cabhrú le pobail agus le gnólachtaí áitiúla i gceantar Lár na Tíre iad féin a chur in oiriúint don trasdul ísealcharbóin;

·         Cumarsáid réamhghníomhach le pobail a bhfuil tionchar ag an trasdul orthu agus le páirtithe leasmhara eile sa réigiún agus cumarsáid idir pobail áitiúla agus na hinstitiúidí náisiúnta ábhartha;

·         Gréasáin agus creataí chun dea-chleachtais a roinnt;

·         Forbairt pleananna trasdula áitiúla go luath, ina mbeidh pobail áitiúla i gcroílár fhorbairt an phlean, bunaithe ar anailís eacnamaíoch agus scópáil áitiúil ar thionchair an trasdula agus ar na deiseanna a chuirfidh sé ar fáil, agus a aithint go mbeidh riachtanais dhifriúla ag ceantair faoi leith ar fud réigiúin Lár na Tíre;

·         Moltaí nuálaíochta agus infheistíochta chun fostaíocht inbhuanaithe a chruthú i bhfiontar glas nach dtagann faoi réim na gceithre Chiste de chuid Project Ireland 20204 ná faoi réim chláir infheistíochta eile an Stáit.

 

An Coimisinéir um Thrasdul Cóir - Téarmaí Tagartha 

 

      i.     Faoi mar a fógraíodh i mBuiséad 2020, tá an Rialtas ag ceapadh Kieran Mulvey mar Choimisinéir chun cabhrú le cur chuige comhordaithe agus éifeachtach a chinntiú i leith Trasdul Cóir, ag díriú ar phobail agus ar oibrithe a bhfuil tionchar orthu ag an gcinneadh chun deireadh a chur le baint móna le haghaidh giniúint cumhachta i réigiún Lár na Tíre.

    ii.      Is creat é an Trasdul Cóir a chuimsíonn raon idirghabhálacha sóisialta atá riachtanach chun slite beatha a chinntiú nuair a bhíonn geilleagair ag aistriú i dtreo táirgeadh inbhuanaithe. Leagtar béim i gcur chuige an Trasdula Chóir ar fhreagra comhordaithe, fadtéarmach agus ilchineálach a mbeidh baint ag comhpháirtithe sóisialta, lucht tionscail agus an Rialtas leis. Is é réigiún Lár na Tíre an chéad réigiún ina dtarlóidh an cur isteach seo, agus mar sin cuirfidh sé deiseanna tábhachtacha foghlama ar fáil do cheantair agus d'earnálacha eile a n-imreofar tionchar orthu sna blianta amach romhainn.

    iii.     Rachaidh an Coimisinéir i dteagmháil leis na páirtithe leasmhara ábhartha go léir, lena n-áirítear: 

·         Bord na Móna agus ESB;

·         Na ceardchumainn ábhartha agus ionadaithe oibrithe;

·         Eagraíochtaí pobail áitiúla;

·         Struchtúir ábhartha atá bunaithe cheana féin go háirithe Foireann Réigiúnach an Trasdula agus Coiste Stiúrtha an Phlean Fiontar Réigiúnach;

·         Fóram um Scileanna Réigiúnacha;

·         Údaráis áitiúla, ionadaithe poiblí agus Ranna agus Gníomhaireachtaí ábhartha Stáit;

·         An Chomhairle Náisiúnta Eacnamaíoch agus Sóisialta, atá ag tabhairt faoi shraith gníomhartha faoi Thrasdul Cóir mar chuid den Phlean Gníomhaíochta ar son na hAeráide agus mar chuid de Jabanna Éireann 2019; agus

·         Ardán an AE do Réigiúin Ghuail le linn Trasdula 


  iv.      Iarrtar ar an gCoimisinéir tar éis dul i gcomhairle le páirtithe leasmhar, agus tar éis an aiseolas a athbhreithniú, agus i ndiaidh athbhreithniú a dhéanamh ar thaithí agus dea-chleachtas i dtionscail/réimsí sa bhaile agus thar lear, moladh a thabhairt faoi ghnéithe atá riachtanach do na hoibrithe agus do na pobail is mó a bhfuil tionchar á imirt orthu, lena n-áirítear trí:

·         Na bearta um Thrasdul Cóir a chur i bhfeidhm dá bhforáiltear i mBuiséad 2020, go háirithe samhail oibriúcháin don Chiste nua um Thrasdul Cóir; 

·         Cur i bhfeidhm gníomhartha eile atá ar siúl, nó atá beartaithe, ag Ranna Rialtais, Gníomhaireachtaí agus Cuideachtaí, lena n-áirítear na ceithre chiste iomaíocha faoi Thionscadal Éireann 2040; 

·         Bearta nó gníomhartha breise ar bith a mheastar a bheith cuí; agus 

·         Na struchtúir nó na próisis is fearr chun tacú le Trasdul Cóir comhordaithe agus éifeachtach a chinntiú i réigiún Lár na Tíre, lena n-áirítear bealaí idirchaidrimh a fhorbairt idir institiúidí sa réigiún agus an rialtas láir. 

 

   v.          Agus an obair seo á déanamh aige, cuirfidh an Coimisinéir san áireamh na pleananna agus na cláir atá ann cheana féin ag an Stát (m.sh. Straitéis Bhord na Móna ó Dhonn go Glas, an Ciste Forbartha um Fhiontair Réigiúnach), chomh maith le forálacha a rinneadh i mBuiséad 2020 chun tacú le Trasdul Cóir sa réigiún lena n-áirítear: 

·         €20 milliún le haghaidh scéim nua um éifeachtúlacht fuinnimh a bheidh dírithe ar dtús ar an stoc tithíochta sóisialta sa réigiún;

·         €5 milliún le haghaidh athshlánú tailte móna; agus

·         €6 milliún do Chiste nua a bheidh tiomnaithe do Thrasdul Cóir                                                                                                            


vi.                Seolfaidh an Coimisinéir tuairiscí go ráithiúil chuig an Rialtas tríd an Aire Cumarsáide, Gníomhaíochta ar son na hAeráide agus an Comhshaol.  

 

  vii.            Ní bheidh ról díreach ag an gCoimisinéir i leith cúrsaí caidrimh thionsclaíoch i mBord na Móna a leanfaidh sé de bheith ag obair leis an gComhchomhairle Caidrimh Thionscail a bunaíodh faoin gCoimisiún um Chaidreamh san Ionad Oibre. 

 

  viii.            Soláthróidh an Roinn Cumarsáide, Gníomhaíochta ar son na hAeráide, agus an Comhshaol nó an Fhoireann um Thrasdul réigiún Lár na Tíre tacaíocht rúnaíochta don Choimisinéir de réir mar is cuí. Beidh an Grúpa Idir-rannach reatha atá faoi chathaoirleacht Roinn an Taoisigh ar fáil freisin chun aon chúnamh is gá a sholáthar de réir mar a rachaidh obair an Choimisinéara ar aghaidh.

 

     ix.            Ós rud é gur beart nua í an tsamhail seo maidir le tionchar an athraithe aeráide a bhainistiú, déanfar athbhreithniú air tar éis dhá bhliain le fáil amach an bhfuil sé ag baint amach na haidhme chun Trasdul Cóir a chinntiú do Lár na Tíre. 

Press Release Documents